Wetenschappelijke aromatherapie

Distillatie en Persing

De distillatie

Proces van distillatie van essentiële olien

 

De meeste essentiële oliën worden verkregen door stoomdistillatie onder lage druk en met gebruik van bronwater.

 

Dit procedé bestaat erin om onder lage druk stoom door een met aromatische planten gevuld vat te voeren.

De stoom trekt de vluchtige stoffen uit de plant en vormt hiermee een homogene gasvormige mengeling. De stoom, verrijkt met aromatische moleculen, wordt vervolgens door een koeler gevoerd. Hier gebeurt de condensatie. De vloeistof wordt in een vat (Florentijnse vaas) opgevangen. Hier zijn duidelijk twee fasen waarneembaar : de essentiële olie, met een lagere dichtheid dan die van water, drijft op het water van de distillatie en wordt verzameld doordat ze overloopt uit het vat.

De distillatie

Criteria voor een goede distillatie :

De distillatie is een delicaat procedé waarvoor ervaring en continu toezicht vereist zijn. Om een essentiële olie van eerste kwaliteit te bekomen, moeten volgende criteria gerespecteerd worden:

 

  • Alambiek : moet uit roestvrij staal bestaan want koper en ijzer kunnen oxiden vormen.
  • Lage druk : de distillatie moet uitgevoerd worden onder lage druk, tussen 0.05 en 0.10 bar want onder hoge druk kan superoxidatie optreden. Zo kan bijvoorbeeld de kleur van de essentiële olie van tijm in volle bloei variëren van helder rood tot roodbruin door de druk te verhogen. Distillatie van schors bij een te hoge druk en te hoge temperatuur geeft, door pyrogenatie van het hout, een essentiële olie die vervuild is met kankerverwekkend teer.

  • Duur van de distillatie : De distillatie moet lang genoeg duren teneinde het ‘totum’ aan aromatische moleculen te vangen dit wil zeggen: de essentiële olie moet zowel de eerste fractie, bestaande uit de zeer vluchtige moleculen als de staartfractie, bestaande uit de zwaardere, minder vluchtige moleculen die pas na enkele uren vrijkomen, bevatten. Bijvoorbeeld: driekwart van de moleculen van tijm worden geëxtraheerd gedurende de eerste 30 minuten van de distillatie maar men heeft 60 tot 80 extra minuten nodig om de zware fenolen te extraheren. De distilleerders worden betaald per kilogram essentiële olie vandaar dat sommigen distilleren onder hoge druk en de distillatie stopzetten na 25 of 30 minuten. Vaak worden deze essentiële oliën achteraf gerectificeerd dit wil zeggen opnieuw gedistilleerd om de ongewenste moleculen (met een hoger kookpunt) eruit te halen en om de concentratie van de meest vluchtige bestanddelen te verhogen. Door dit procedé bekomt men een ontkleurde essentiële olie met een minder fijne geur, andere eigenschappen en toegenomen ongewenste effecten. Zo kan een gerectificeerde essentiële olie van eucalyptus tot 80 % eucalyptol bevatten maar zal meer irriterend zijn voor de luchtwegen dan een ‘volledige’ essentiële olie van eucalyptus die maar 60 % eucalyptol bevat. 

  • Het water : het gebruikte water moet bronwater of een niet kalkhoudend water zijn om gebruik van chemische ontkalkers te vermijden.

  • Opslag en bewaring : na de distillatie worden de essentiële oliën gefilterd en bewaard in hermetisch afgesloten vaten die in een koele kelder geplaatst worden. Ze mogen enkel afgevuld worden in donkergekleurde flessen (bruin of blauw) om een bewaring buiten invloed van licht en zuurstof te verzekeren.


Persing

Persingproces van essentiële olien

 

Persing bestaat erin om de ‘essencezakjes’ in de verse schillen van citrusvruchten mechanisch te breken en de essences op te vangen.

 

Deze methode is de eenvoudigste methode maar helaas enkel mogelijk voor de schillen van citrusvruchten (sinaasappel, citroen, bergamot,…). Het bekomen product noemt men essence en niet essentiële olie.

 

Andere extractiemethoden :

 
  • Percolatie of hydrodiffusie : deze methode bestaat erin om stoom van boven naar beneden door het plantenmateriaal te voeren. Dit gaat sneller en geeft een betere kwaliteit van de aromatische bestanddelen maar er komen niet-vluchtige bestanddelen in de essentiële olie terecht. We spreken over ‘essence bekomen door percolatie’.
  • CO2 extractie : zeer modern, zeer duur. Deze methode bestaat erin om een CO2 stroom onder hoge druk door het plantenmateriaal te voeren. Op deze manier springen de ‘essencezakjes’ open en worden de aromatische bestanddelen met de CO2 meegevoerd.

  • Enfleurage : enfleurage wordt voorbehouden voor bloemen die weinig essence bevatten (jasmijn , mimosa…). De bloemen worden in contact gebracht met absorberende vetten die geleidelijk aan verzadigd worden met essence. De op die manier bekomen pommades worden alsdusdanig gebruikt of gewassen met alcohol. Op die manier verkrijgt men alcoholisch bloemenextract ,“absolue” genoemd.

  • Oplosextractie: de extractie van essences kan gebeuren door middel van een vluchtig oplosmiddel (benzeen). Men bekomt een soort pasta, ‘een concrète’. Door alcoholextractie bekomt men absolue en na verdamping van de alcohol bekomt men ‘essence concrète’. Deze producten bevatten doorgaans 2 à 3 % residueel oplosmiddel. Ze kunnen dan ook enkel gebruikt worden voor olfactotherapie.


Opbrengst

Om 1 kg essentiële olie te bekomen, heeft men nodig :

 
  • 7 kg bloemknopjes van de kruidnagelboom - Eugenia caryophyllus.

  • 50 kg lavandin - Lavandula x burnatii clone reydovan.

  • 150 kg echte lavendel - Lavandula angustifolia ssp angustifolia.

  • 1 ton Italiaanse strobloem - Helichrysum italicum ssp serotinum.

  • 4 ton bloemblaadjes van de Damaskusroos - Rosa damascena.

  • 5 à 10 ton citroenmelisse - Melissa officinalis.